Phương pháp GTD cho người mới bắt đầu: năm bước thực tế trong tuần đầu
Năm bước gốc của David Allen, một cuốn sổ, một hộp thư. Cách khởi động GTD trong bảy ngày đầu mà không phải mua thêm phần mềm nào.
Minh hoạ: Pine Notes (SVG tự vẽ).
GTD, viết tắt của Getting Things Done, là phương pháp quản lý công việc do David Allen đề xuất trong cuốn sách cùng tên xuất bản lần đầu năm 2001. Hệ thống xoay quanh một ý tưởng rất đơn giản: tâm trí được sinh ra để có ý tưởng chứ không phải để lưu trữ chúng. Mọi việc cần làm nên được đưa ra khỏi đầu, đặt vào một nơi đáng tin, rồi xem lại định kỳ.
Với người Việt mới nghe, GTD dễ bị hình dung là một bộ sưu tập ứng dụng phức tạp. Thực ra bộ xương của nó chỉ gồm năm bước và có thể bắt đầu bằng một cuốn sổ giấy, một hộp thư điện tử, và một thư mục trên máy tính. Bài này mô tả tuần đầu tiên để làm quen, không bàn tới các biến thể nâng cao.
Năm bước gốc, không thêm không bớt
Trong tài liệu chính thức của phương pháp, năm bước được gọi lần lượt là Capture, Clarify, Organize, Reflect và Engage. Dịch sang tiếng Việt cho gọn:
- Thu thập mọi thứ đang bám trong đầu vào một nơi chứa duy nhất.
- Làm rõ từng mục: đây là gì, có cần hành động không, bước kế tiếp là gì.
- Sắp xếp theo danh sách: tiếp theo, chờ phản hồi, đang chờ, ngày tháng cụ thể.
- Xem lại toàn bộ hệ thống mỗi tuần.
- Thực hiện công việc dựa trên bối cảnh, năng lượng và thời gian trong tay.
Ngày đầu tiên: dọn đầu vào một cuốn sổ
Việc nặng nhất trong GTD nằm ở ngày đầu. Đặt cuốn sổ hoặc một tệp văn bản trống trước mặt, dành khoảng chín mươi phút và ghi xuống tất cả những gì đang chiếm bộ nhớ: cuộc họp chưa chuẩn bị, mail phải trả lời, chiếc bóng đèn hỏng ở nhà, món quà sinh nhật phải mua, báo cáo quý đang dở. Không phân loại, không sắp xếp, không đánh giá quan trọng hay không.
Bước này thường gây mệt vì những việc đã chạy nền nhiều tháng cùng lúc hiện ra. Nếu đầu bắt đầu rối, cứ ngừng, uống nước và quay lại. Danh sách thô cuối cùng nên dài hơn bạn tưởng.
Ngày thứ hai: tách công việc khỏi thông tin tham khảo
Đọc lại danh sách, hỏi mỗi mục một câu duy nhất: có cần hành động không? Nếu không, nó chỉ là thông tin tham khảo, một ý tưởng tương lai, hoặc rác. Thông tin tham khảo thì bỏ vào thư mục riêng, có thể là một thư mục máy tính đặt tên theo chủ đề, hoặc một ô ngăn trong tủ hồ sơ.
Những gì cần hành động chuyển sang bước làm rõ: việc này sẽ hoàn thành bằng hành động nào tiếp theo? Câu trả lời phải là động từ cụ thể, ví dụ "gửi mail cho anh T. hỏi lịch họp" chứ không phải "lo vụ hợp đồng". GTD gọi đây là "next action" và đây là chìa khoá khiến hệ thống hoạt động.
Ngày thứ ba và thứ tư: xây bốn danh sách gọn
Phần lớn người mới tạo quá nhiều danh sách rồi tự mất kiểm soát. Trong tuần đầu, giữ bốn danh sách là đủ:
- Hành động tiếp theo: những việc có thể bắt tay ngay khi có thời gian.
- Dự án: bất cứ kết quả nào cần nhiều hơn một hành động để hoàn thành.
- Chờ phản hồi: việc đã giao cho người khác, cần theo dõi.
- Một ngày nào đó: ý tưởng chưa đến lúc làm.
Lịch (calendar) chỉ dành cho những thứ có ngày giờ cố định: cuộc họp, chuyến bay, hạn nộp. Không dùng lịch làm nơi chứa việc chung chung. Đây là sai lầm phổ biến nhất khi bắt đầu.
Ngày thứ năm: quy tắc hai phút
Khi làm rõ, nếu một việc có thể hoàn thành dưới hai phút thì làm luôn, đừng đưa vào danh sách. Trả một email ngắn, bấm máy gọi cho bác sĩ gia đình, đăng ký một dịch vụ, tất cả đều rơi vào nhóm này. Quy tắc hai phút tiết kiệm nhiều hơn vẻ ngoài của nó: nó loại bỏ chi phí quản lý các việc cỏn con, thường chiếm phân nửa danh sách.
Cuối tuần: xem lại hàng tuần
Buổi xem lại mỗi tuần (weekly review) là lúc hệ thống còn sống hay chết. Dành bốn mươi phút cuối chiều thứ Sáu hoặc sáng thứ Bảy làm ba việc:
- Dọn hộp thư về số không, ít nhất là tạm thời.
- Quét qua từng danh sách, xoá việc đã xong, cập nhật hành động tiếp theo cho mỗi dự án.
- Nhìn tổng thể và hỏi: tuần tới có gì phải chuẩn bị trước?
Không có buổi xem lại hàng tuần thì các danh sách sẽ nhanh chóng lệch khỏi thực tế, và hệ thống mất lòng tin. Hầu như mọi người bỏ GTD vì bỏ bước này.
Những bẫy thường gặp trong bảy ngày đầu
Ba bẫy phổ biến. Thứ nhất, chọn phần mềm phức tạp ngay từ đầu. Trong tuần thử việc, giấy và một tài liệu văn bản là đủ; lúc đã rõ mình thao tác thế nào thì mới chọn công cụ. Thứ hai, nhầm giữa dự án và hành động. "Chuẩn bị sinh nhật mẹ" là một dự án, nó cần nhiều hành động nhỏ như "đặt bánh ở tiệm ABC", "nhắn chị gái về giờ ăn". Thứ ba, cố làm GTD xong trong vài ngày. Hệ thống chỉ phát huy tác dụng sau khoảng ba đến bốn tuần, khi phản xạ "cho mọi thứ vào hộp thu thập" trở thành tự động.
Nếu bạn muốn một bộ khung nhẹ hơn để bắt đầu trước khi chạm vào GTD đầy đủ, có thể xem bài về bullet journal trong bảy ngày; hoặc nếu phần hành động tiếp theo nhiều quá, một nghi thức khép ngày sẽ giúp phần "ngày mai làm gì" nhẹ đi đáng kể.